Orta Doğu Kıskaçta: Amerika’nın Sıradaki Hedefi Neden İran?
Giriş: Oyunun Kaideleri Değişti
Uzun zamandır kendi kendime sorarım: Bölgemizdeki bu ani Amerikan hamlelerinin sebebi nedir? Cevap basit: Amerika artık buraya yalnızca terörle mücadele sahası ya da petrol kaynağı gözüyle bakmıyor. Yeni bir hasım var: Çin.
Pasifik’ten Körfez’e uzanan Amerikan adımlarına dikkatle bakıldığında, bütün düzenlemenin artık Pekin’e karşı kurulduğu görülür. Orta Doğu ise ne yazık ki bu büyük oyunun bir parçasına dönüşmüş durumda.
Amerika’nın Tasarısı: Çin’i Kuşatacak Batı Cephesi
Washington’un Orta Doğu’dan istediği tek şey var: Tam bağlı ve yekpare bir blok hâline gelmesi. Türkiye’den Körfez’e uzanan askerî üsler, siyasî bakımdan uyumlu idareler… Hepsi onun yörüngesinde dönmeli.
Neden? Çünkü bu batı kuşağı, Çin’in çevrelenmesini tamamlayacaktır. Çin doğudan Japonya ve Kore ile, güneyden Filipinler ve Avustralya ile baskı altına alındı. Şimdi sıra batısında. Orta Doğu, kıskacın diğer çenesidir.
Tasarı strateji bakımından makul görünse de önündeki engeller az değildir.
Hindistan ve Pakistan: İki Ateş Arasında
Hindistan, Çin ile sınır sorunları ve büyük güç olma emeli sebebiyle bu tasarı için tabiî bir müttefik sayılır. Pakistan meselesi ise daha girifttir.
Tarih boyunca Çin’e yakın duran İslamabad ağır bir iktisat bunalımı içindedir. IMF baskısı, Hindistan’la gerginlik… Amerika, ekonomik şartların Pakistan’ı gri sahada kalmaya zorlayacağını hesap ediyor.
Fakat Çin elbette seyirci değildir. Pekin, bağlarını kuvvetlendirmek için süratle adım atıyor. Pakistan’la yürütülen “Hangor” sınıfı denizaltı projesi ilerliyor; ilk teslimatın 2026’da yapılması bekleniyor. Beş milyar dolar değerinde sekiz denizaltıdan söz ediliyor.
Bununla da kalmadı. Çin, Pakistan’a J-35 hayalet uçakları ile HQ-19 hava savunma sistemini; ayrıca 40 adet J-35 ve erken uyarı uçakları teklif etti. Pentagon, Çin’in 2020’den bu yana Pakistan’a 36 adet J-10C verdiğini doğruladı. Böylece İslamabad, Çin dışında bu uçağı kullanan tek ülke oldu.
Ayrıca Çin’in 3,7 milyar dolarlık borç ödemesini ertelediği açıklandı. Mesaj açıktır: Pekin, müttefikini kolayca kaybetmeyecektir.
İran: Amerikan Tasarısının Önündeki Büyük Engel
Asıl düğüm burada. İran’ı hesaba katmadan bölgede bir Amerikan düzeni tasavvur edilemez.
Tahran; Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’de etki sahibidir. Bu yayılım, yekpare bir bölgesel ittifakın önünü kesiyor. Dahası İran, Amerikan hâkimiyetine karşı direniş modeli olarak görülüyor.
Bu sebeple İran’daki rejimin değiştirilmesi artık yalnızca İsrail’in arzusu değil; Amerika için de acil bir ihtiyaç hâline gelmiş görünmektedir. İran, Çin’in Batı Asya’daki derinliğini koruyan ilk savunma hattıdır.
Çin ise İran’ı açık biçimde destekliyor. Haberlerde, İran’ın petrol karşılığı –Malezya gibi ara ülkeler üzerinden– Çin yapımı karadan havaya füze bataryaları aldığı belirtiliyor.
Daha geniş bir anlaşmadan söz ediliyor: J-20 ve J-10C uçakları ile HQ-9 sistemleri karşılığında petrol. İran Hava Kuvvetleri Günü’nde Çinli askerî ataşenin, İranlı komutana J-20 maketi takdim etmesi sembolik bir işaret sayıldı. İki ülke arasında askerî malzeme taşıyan uçuşlar yapıldığı da ileri sürülüyor.
İran, tercihini giderek Rusya yerine Çin’den yana koyuyor. Geciken Su-35 teslimatları sebebiyle Tahran, J-10C alımı için görüşmeleri yoğunlaştırdı. Eskimiş hava filosunu yenilemeye şiddetle muhtaçtır. Elektronik harp alanında da Çin teknolojisine dayanan bir çizgi güçleniyor.
Pekin, Washington’u doğrudan tahrik etmeyecek bir eşikte kalarak Tahran’ın ayakta kalmasını temin etmeye çalışıyor.
Çelişki: Netanyahu Amerikan Tasarısını Zorluyor
İşin en dikkat çekici yanı şudur: Amerika, Çin’e yoğunlaşmak için bölgede sükûnet isterken, Netanyahu hükümeti bunun tersini yapıyor.
Mescid-i Aksâ baskınları, yerleşim genişletmeleri, Lübnan’a yönelik harp tehditleri… Bu tutum, Washington’un aradığı istikrara zarar veriyor.
Netanyahu’nun Amerikan stratejisini kavrayamadığı mı, yoksa iç sıkıntılar sebebiyle bilerek mi zorladığı bilinmez. Fakat sonuç ortada: Amerika zor bir dengeyle karşı karşıya. Tarih, Washington’un İsrail’i dizginlemekte zorlandığını gösteriyor.
Sonuç: Bölge Bir Dönemeçte
Bölge kader anlarından birini yaşıyor.
Amerika büyük bir kuşatma tasarısı peşinde. İran bunun önünde duruyor. Çin ise İran ve Pakistan’ı gelişmiş silahlarla destekleyerek bu kuşatmayı boşa çıkarmaya çalışıyor. İsrail ise kendi gündemiyle hareket ediyor.
İran varoluş düzeyinde bir tehditle yüz yüze. Çin, müttefiklerini ayakta tutarak Amerika’nın çemberi daraltmasını engelleyeceğine inanıyor.
Soru şu: Washington önce İsrail’i dizginleyebilecek mi?
Şahsen bu hususta ciddi tereddütlerim var. Fakat kesin olan bir şey var: Önümüzdeki yıllar son derece hararetli geçecektir.
Celâl Süleyman
(Arapça: جلال سليمان)
Tercüme: Ahmet Ziya İbrahimoğlu
25.02.2026 – Üsküdar
الشرق الأوسط على فك الكماشة: لماذا إيران هي هدف أمريكا القادم؟
مقدمة: قواعد اللعبة تغيرت
لطالما تساءلت: لماذا هذا التحرك الأمريكي المفاجئ في منطقتنا؟ الجواب بسيط: أمريكا لم تعد تنظر إلينا كساحة حرب ضد الإرهاب، ولا كمصدر نفط فقط. هناك عدو جديد، وهو الصين. عندما تتأمل التحركات الأمريكية من المحيط الهادئ إلى الخليج، تكتشف أن كل شيء يُبنى الآن لمواجهة بكين. والشرق الأوسط، للأسف، أصبح مجرد قطعة في هذه اللعبة الكبرى.
مشروع أمريكا: جبهة غربية لتطويق الصين
واشنطن تريد من الشرق الأوسط شيئاً واحداً: أن يصبح كتلة متماسكة تابعة لها بالكامل. قواعد عسكرية من تركيا إلى الخليج، وأنظمة متوافقة سياسياً، كلها تدور في فلكها. لماذا؟ لأن هذا الحزام الغربي سيكمل تطويق الصين. هم حاصروها شرقاً باليابان وكوريا، وجنوباً بالفلبين وأستراليا، والآن الدور على غربها. الشرق الأوسط هو الفك الآخر للكماشة. الفكرة منطقية استراتيجياً، لكن العوائق كبيرة.
الهند وباكستان: بين المطرقة والسندان
الهند حليف طبيعي في هذا المشروع، بفضل مشاكلها الحدودية مع الصين وطموحها لأن تكون قوة كبرى. أما باكستان فالمسألة أكثر تعقيداً. صحيح أنها حليفة الصين تاريخياً، لكنها تعاني أزمة اقتصادية خانقة، وصندوق النقد الدولي يضغط عليها، وعلاقتها مع الهند متوترة. أمريكا تراهن على أن الظروف الاقتصادية ستجبرها على البقاء في المنطقة الرمادية.
لكن الصين لا تقف مكتوفة الأيدي. بكين تتحرك بسرعة لتعزيز تحالفاتها. مشروع الغواصات من فئة “هانغور” مع باكستان يتقدم، ومن المقرر تسليم أول دفعة في 2026. الصفقة تشمل 8 غواصات بقيمة 5 مليارات دولار. والأهم، عرضت الصين مؤخراً على باكستان طائرات الشبح J-35 ومنظومة الدفاع الجوي HQ-19، إضافة إلى 40 طائرة J-35 وطائرات إنذار مبكر. البنتاغون أكد أن الصين زودت باكستان بـ 36 طائرة J-10C منذ 2020، مما يجعل إسلام أباد المشغل الوحيد لهذه الطائرة خارج الصين. كما أعلنت الصين تأجيل سداد قرض بقيمة 3.7 مليار دولار لباكستان. الرسالة واضحة: بكين لن تترك حليفتها تتأرجح بسهولة.
إيران: العقبة الكبرى في المشروع الأمريكي
هنا المشكلة الحقيقية. لا يمكن تخيل مشروع أمريكي في المنطقة يتجاوز إيران. طهران منتشرة في أربع دول عربية: العراق، سوريا، لبنان، اليمن. هذا الانتشار يقطع الطريق على أي تحالف موحد. والأهم، إيران تمثل نموذجاً مقاوم للهيمنة الأمريكية. لذلك، أنا مقتنع أن تغيير النظام في إيران لم يعد مجرد حلم إسرائيلي، بل أصبح حاجة أمريكية ملحة. طهران هي خط الدفاع الأول عن العمق الصيني في غرب آسيا.
الصين تدعم إيران بكل ثقلها. تقارير تشير إلى أن إيران تلقت مؤخراً بطاريات صواريخ أرض-جو صينية، في صفقة مقايضة بالنفط عبر دول وسيطة مثل ماليزيا. هناك حديث عن اتفاق أوسع يشمل طائرات J-20 الشبحية وJ-10C ومنظومات HQ-9 مقابل النفط. في احتفال يوم سلاح الجو الإيراني، قدم الملحق العسكري الصيني نموذجاً مصغراً لطائرة J-20 لقائد القوات الجوية الإيرانية، في إشارة رمزية واضحة. ترددت أنباء عن رحلات جوية عسكرية بين البلدين تنقل معدات.
إيران تميل للخيار الصيني على حساب الروسي. طهران كثفت مفاوضاتها لشراء J-10C كبديل عن المقاتلات الروسية Su-35 المتأخرة. هي بحاجة ماسة لتحديث أسطولها الجوي القديم. كما أن أنظمة الحرب الإلكترونية الإيرانية تعتمد بشكل متزايد على تقنيات صينية. بكين تدعم طهران بذكاء، تحت سقف لا يستفز واشنطن مباشرة، لكنه يضمن بقاء إيران قادرة على الصمود.
المفارقة: نتنياهو يعطل المشروع الأمريكي
وهنا التناقض الأكبر. أمريكا تبحث عن استقرار وتهدئة لمواجهة الصين. لكن حكومة نتنياهو تفعل العكس: اقتحامات للأقصى، توسع استيطاني، تهديدات بحرب على لبنان. سياسات عبثية. لا أعرف إن كان نتنياهو لا يفهم الاستراتيجية الأمريكية أم يتعمد تخريبها، ربما بسبب مشاكله الداخلية. النتيجة واحدة: يضع أمريكا في موقف صعب. كيف تبني واشنطن جبهة موحدة وحليفها الأول يعيد إشعال الصراعات؟ التاريخ يقول إن أمريكا لم تستطع كبح إسرائيل يوماً.
خاتمة: المنطقة في لحظة فاصلة
المنطقة تقف في لحظة مصيرية. أمريكا لديها مشروع كبير، إيران تقف في طريقه، والصين تدعم طهران وباكستان بأسلحة متطورة لتعطيل هذا المشروع. إسرائيل تتصرف وكأنها خارج السيطرة. إيران تواجه خطراً وجودياً حقيقياً، والصين تراهن على أن دعم حلفائها سيمنع أمريكا من إحكام الطوق. السؤال: هل تنجح واشنطن في ترويض إسرائيل أولاً؟ شخصياً، لدي شكوك كبيرة. لكن الأكيد أن السنوات القادمة ستكون ساخنة جداً.
جلال سليمان