Kur’an-ı Kerim’de Zikredilen Anneler
Kur’an-ı Kerim; nesillerin terbiyesi ve cemiyetin inşasında üstlendikleri muazzam mesuliyet sebebiyle kadına ve bilhassa valideye pek ali bir mevki bahşetmiştir. Kelamullah, tüm insanlığa numune-i imtisal teşkil etmek üzere; imanı, sabrı ve fedakârlığı şahsiyetlerinde cemeden münevver valide portrelerini zikreder.
I. Havva (Beşeriyetin Validesi)
Tarihin ilk kadını, Hazret-i Adem’in zevcesi ve topyekûn insanlığın annesidir. Kur’an-ı Kerim’de ismi sarahaten zikredilmese de, Adem’in zevcesi vasfıyla anılmıştır:
“Ey Adem! Sen ve zevcen cennete yerleşin.” (Bakara: 35)
Bu ayet-i kerime, insanlık hayatının bidayetini ve Hazret-i Havva’nın Adem’e bir “seken” (huzur mahalli) kılınışını beyan ederek, İslam’da aile mefhumunun ehemmiyetine işaret buyurur.
II. Sare (İbrahim’in Zevcesi, İshak’ın Validesi)
Hazret-i İbrahim’in refikasıdır. Cenab-ı Hak, ilerlemiş yaşına rağmen onu bir evlatla müjdelemiştir:
“Zevcesi (hizmet için) ayakta idi, (bu müjdeyi duyunca) güldü. Biz de ona İshak’ı müjdeledik.” (Hûd: 71)
Sare Validemizin bu müjde karşısındaki hayreti; Allah Teâlâ’nın mutlak kudretini, O’nun katında hiçbir şeyin imkânsız olmadığını ve mahlukatın lisanıyla “olmaz” görünenin, Halık’ın “Kün” emriyle vücut bulacağını gösterir.
III. Asiye (Firavun’un Zevcesi)
İslam tarihinin en azametli kadınlarından biridir. Bir müstebidin sarayında yaşamasına rağmen, kalbindeki iman meşalesini söndürmemiştir:
“Allah, iman edenlere Firavun’un karısını misal getirdi…” (Tahrim: 11)
“Rabbim! Katında, cennette benim için bir beyit (ev) inşa et!”
Asiye, imanda sebatın, ibtilalar karşısında sabrın ve masiva yerine ahirete irtibatın timsalidir. Kendi evladı olmamasına rağmen Hazret-i Musa’yı bağrına basmış; “Benim ve senin için bir göz aydınlığı olsun…” (Kasas: 9) diyerek onu şefkatle büyütmüştür.
IV. Hazret-i Musa’nın Validesi
Muhabbet ile tevekkülü aynı kalpte cemeden muazzam bir valide örneğidir:
“Musa’nın annesine: ‘Onu emzir’ diye vahyettik.” (Kasas: 7)
“Ona bir zarar gelmesinden korktuğun zaman, onu denize (Nil’e) bırak!”
Bu çetin emir karşısında ilahi iradeye teslim olan bu yüce valide, evladının selametine ve onun şanının yücelmesine vesile olmuştur.
V. Meryem (İsa Aleyhisselam’ın Validesi)
İffet ve taharetin en ali numunesidir; bizzat Allah Teâlâ tarafından seçilip tertemiz kılınmıştır:
“Hani melekler demişti ki: ‘Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti…'” (Âl-i İmrân: 42)
“Böylece ona gebe kaldı ve onunla uzak bir mekâna çekildi.” (Meryem: 22)
Hazret-i Meryem, hamileliğin ve doğumun meşakkatlerine tek başına göğüs gererek sabrın, iffetin ve sarsılmaz bir imanın ebedî timsali olmuştur.
VI. Nebiyy-i Zîşân’ın Zevceleri (Mü’minlerin Valideleri)
Fahr-i Kâinat Efendimiz’in (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zevceleridir. Allah Teâlâ onları payelendirmiş ve mü’minlerin valideleri kılmıştır:
“Peygamber, mü’minlere kendi nefislerinden daha evladır; zevceleri ise onların anneleridir.” (Ahzab: 6)
“Ey Peygamber hanımları! Siz, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz.” (Ahzab: 32)
Kendi evlatları olsun veya olmasın, onlar ilmin naklinde ve ümmetin terbiyesinde devasa bir rol üstlenmiş; ahlak ve ubudiyette (kullukta) en güzel rehberler olmuşlardır.
Netice-i Kelam:
Zikredilen bu müstesna şahsiyetler, İslam nazarında validelik makamının ulviyetini; imanın, sabrın ve fedakârlığın birer remzi (sembolü) olarak ortaya koymaktadır. Onların kıssaları bizlere öğretmektedir ki; sâliha bir valide, kavi ve müstahkem bir cemiyetin sarsılmaz temel taşıdır.
Tercüme: Ahmet Ziya İbrahimoğlu
24.04.2026 – Üsküdar
الأمهات في القرآن الكريم
لقد أولى القرآن الكريم مكانة عظيمة للمرأة، وخاصة الأم، لما لها من دور كبير في تربية الأجيال وبناء المجتمعات. وقد ذكر القرآن الكريم نماذج مشرقة من الأمهات اللاتي جسّدن معاني الإيمان والصبر والتضحية، ليكنَّ قدوةً للبشرية جمعاء.
أولًا: حواء (أم البشر)
تُعد حواء أول امرأة في التاريخ، وهي زوجة آدم عليه السلام وأم البشرية. لم يُذكر اسمها صراحة في القرآن، ولكن ورد ذكرها بصفتها زوج آدم.
قال تعالى: ﴿يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ﴾ (البقرة: 35)
تُظهر الآية بداية الحياة الإنسانية، حيث خُلقت حواء لتكون سكنًا لآدم، وفي ذلك إشارة إلى أهمية الأسرة في الإسلام.
ثانيًا: سارة (زوجة إبراهيم وأم إسحاق)
هي زوجة نبي الله إبراهيم عليه السلام، وقد بشّرها الله بالولد رغم كِبر سنها.
قال تعالى: ﴿وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ﴾(هود: 71)
تعجبُ سارة من البشارة يدل على قدرة الله المطلقة، وأنه لا يعجزه شيء مهما بدا مستحيلًا.
ثالثًا: آسيا (زوجة فرعون)
تُعد من أعظم النساء في التاريخ الإسلامي، حيث آمنت بالله رغم عيشها في بيت طاغية.
قال تعالى: ﴿وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ﴾(التحريم: 11)
﴿رَبِّ ابْنِ لِي عِندَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ﴾
تجسد آسيا الثبات على الإيمان، والصبر على الابتلاء، والتعلق بالآخرة.
وهي أم رغم أنها لم تنجب، لكنها ربت موسى عليه السلام في بيتها، قال تعالى : {وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍ لِّي وَلَكَ ۖ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَىٰ أَن يَنفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ} (القصص :9)
رابعًا: أم موسى
هي مثال رائع للأم التي جمعت بين الحب والتوكل على الله.
قال تعالى: ﴿وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ أُمِّ مُوسَىٰ أَنْ أَرْضِعِيهِ﴾ (القصص: 7)
﴿فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ﴾
رغم صعوبة الموقف، أطاعت أم موسى أمر الله، فكان في ذلك نجاة ابنها ورفعة شأنه.
خامسًا: مريم (أم عيسى عليه السلام)
هي أعظم نموذج للأم الطاهرة العفيفة، وقد اصطفاها الله وذكرها في القرآن الكريم .
قال تعالى: ﴿وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ﴾ (آل عمران: 42)
وقال:
﴿فَحَمَلَتْهُ فَانْتَبَذَتْ بِهِ مَكَانًا قَصِيًّا﴾ (مريم: 22)
تحملت مريم مشقة الحمل والولادة وحدها، فكانت مثالًا للصبر والطهارة والإيمان.
سادسًا: زوجات النبي ﷺ (أمهات المؤمنين)
هن زوجات النبي محمد ﷺ، وقد رفع الله مكانتهن وجعلهن أمهات للمؤمنين.
قال تعالى: ﴿النَّبِيُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ﴾ (الأحزاب: 6)
وقال تعالى : ﴿يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاءِ﴾ (الأحزاب: 32)
كان لهن دور كبير في نقل العلم وتربية الأمة رغم أن بعضهن لم ينجبن، وهن قدوة في الأخلاق والعبادة.
مما سبق تُبرز هذه النماذج مكانة الأم في الإسلام، حيث كانت رمزًا للإيمان والصبر والتضحية. وتعلمنا قصصهن أن الأم الصالحة هي أساس بناء مجتمع قوي ومتماسك.