Haavara Anlaşması: Nazizm ile Siyonizmin Menfaat Kesişmesi mi?

Bu anlaşmayı ders kitaplarında bulamazsınız; ne ana akım medyada ne de tarih belgesellerinde görürsünüz.

25 Ağustos 1933 tarihinde, Siyonist Yahudi Ajansı ile Nazi Almanyası arasında, bizzat Adolf Hitler’in onayıyla akdedilmiştir.

Anlaşmanın temel maksadı, Yahudilerin Filistin’e göçünü kolaylaştırmaktı. Ancak bunun karşılığında göç edenlerin mal varlıklarını Alman devletine bırakmaları şart koşulmuştu. Bu çerçevede, 1933–1939 yılları arasında yaklaşık 60 bin Alman Yahudisi Filistin’e sevk edilmiştir.

Anlaşma uyarınca, göçmenlerin sermayesi nakit olarak değil; Alman malları ve ticari ürünler şeklinde Filistin’e aktarılmıştır. Bu düzenek, bir taraftan Nazi ekonomisini canlandırırken, diğer taraftan Filistin’deki Siyonist yerleşim teşebbüsünü güçlendirmiştir. Zira bu yolla tarım makineleri ve sanayi ekipmanları temin edilmiş, yeni gelen göçmenler için iş sahaları oluşturulmuştur.

Bu süreci yürütmek üzere “Haavara Limited Şirketi” kurulmuş ve göç organizasyonu bu yapı üzerinden sevk ve idare edilmiştir.

Aynı dönemde Nazi idaresi, Siyonistlerin tarım temelli hazırlık programlarını desteklemiş; İbranice öğretimini teşvik etmiş; Alman Yahudilerini Filistin’e yönlendiren tanıtım faaliyetlerine müsaade etmiş; hatta mavi-beyaz “millî” bayrağın kullanılmasına göz yummuştur.

Daha dikkat çekici bir husus ise, genç Yahudilere Nazi kamplarında askerî eğitim verilmesidir. Bu eğitimler, ileride Haganah, Irgun ve Stern gibi silahlı yapıların çekirdeğini teşkil edecek kadroların hazırlanmasına zemin oluşturmuştur.

Tarihçi Gershon Shafir’in Cambridge Üniversitesi neşri olan “Dünya Göçü Ansiklopedisi”ndeki değerlendirmesine göre, Siyonizm ile Nazizm arasındaki bu temas öncesinde, Basel Kongresi’nden 1914’e kadar Filistin’e Yahudi göçü yüzde 3’ü dahi aşmamıştır. Dahası, Balfour Deklarasyonu ve İngiliz manda idaresinin sağladığı tüm imkânlara rağmen, Yahudiler arasında Filistin’e göç hususunda müşterek bir yöneliş oluşmamıştır.

Bu ilişkinin en çetin ve tartışmalı boyutu ise “Holokost” meselesidir. Nazi katliamları:
Avrupa’da kalmak isteyen Yahudilerin büyük kısmını ortadan kaldırmış,
Hayatta kalanlar arasında derin bir korku iklimi doğurarak Filistin’e yönelişi hızlandırmıştır.

Neticede her iki taraf da kendi hedeflerine ulaşmıştır:
Siyonistler, küresel ölçekte güçlü bir destek ve Filistin’e yönelen insan kaynağı elde etmiştir.
Naziler ise Yahudileri Avrupa’dan uzaklaştırma hedeflerini büyük ölçüde gerçekleştirmiştir.

📚 Kaynaklar:
Bir Siyonistin Hatıratı: Terezín Kampı’nda Egon Redlich’in Günlükleri
Yahudiler, Yahudilik ve Siyonizm Ansiklopedisi – Abdülvehhab el-Mesîrî
Zygmunt Bauman – Modernite ve Holokost

Tercüme: Ahmet Ziya İbrahimoğlu
16.04.2026 – Üsküdar

Screenshot

اتفاقية هَعْفَراه: حين تلاقت المصالح بين النازية والصهيونية

هذه الاتفاقية لن تجدها في المناهج التعليمية، ولن تراها في وسائل الإعلام أو في الوثائقيات التاريخية.

فقد أُبرمت بين الوكالة اليهودية الصهيونية وألمانيا النازية بتاريخ 25 أغسطس 1933، بموافقة الزعيم النازي أدولف هتلر نفسه.

وُضعت بنود الاتفاقية لتسهيل تهجير اليهود إلى فلسطين، بشرط أن يتنازلوا عن ممتلكاتهم لصالح الدولة الألمانية. وقد تمّ تهجير نحو 60 ألف يهودي ألماني إلى فلسطين بين عامي 1933 و1939.

كانت الاتفاقية تنصّ على نقل أموال المهاجرين اليهود من ألمانيا إلى فلسطين على هيئة بضائع وسلع ألمانية، مما أنعش الاقتصاد النازي، وفي الوقت نفسه أسهم في دعم الاقتصاد الصهيوني في فلسطين؛ حيث وفّر آلات زراعية ومعدات صناعية للمشروع الاستيطاني، وخلق فرص عمل للمهاجرين الجدد.

وقد أُسست شركة باسم «شركة هَعْفَراه المحدودة» للإشراف على عمليات التهجير وتنفيذ الاتفاقية.

خلال هذه الفترة، دعمت الحكومة النازية برامج الصهاينة لإعادة التأهيل الزراعي، وشجّعت تعليم اللغة العبرية، وتعريف اليهود الألمان بفلسطين، بل وسمحت برفع ما عُرف لاحقًا بالعلم “الوطني” اليهودي بالأزرق والأبيض.

كما ضمنت الاتفاقية تدريبًا عسكريًا للشباب اليهودي في معسكرات نازية قبل تهجيرهم، لضمان جاهزيتهم للانخراط في صفوف التنظيمات المسلحة التي تحوّلت لاحقًا إلى ما يسمى “جيش” الكيان الصهيوني، مثل: الهاجاناه، والأرغون، وشتيرن وغيرها.

ويشير المؤرخ اليهودي جيرشون شافي، في «موسوعة الهجرة العالمية» (جامعة كامبريدج)، إلى أنه قبل العلاقة بين الصهيونية والنازية، لم تتجاوز نسبة الهجرة اليهودية إلى فلسطين 3% منذ «مؤتمر بازل» وحتى عام 1914. كما يذكر أن وعد بلفور، وجميع التسهيلات التي قدمتها سلطات الانتداب البريطاني، لم تنجح في خلق إجماع يهودي على الهجرة إلى فلسطين.

أما الأخطر في العلاقة بين النازية والصهيونية فهو ملف المحرقة (الهولوكوست)، إذ أسهمت المجازر النازية بحق اليهود في:
• إبادة اليهود الراغبين في البقاء داخل أوروبا.
• خلق موجة من الرعب دفعت كثيرًا من اليهود إلى الهجرة نحو فلسطين.

وبذلك تحقق هدف الطرفين:
• الصهاينة كسبوا تعاطفًا عالميًا لإقامة وطن قومي لليهود، وحصلوا على زخم بشري من المهاجرين إلى فلسطين.
• النازيون حققوا خطتهم في دفع اليهود إلى مغادرة أوروبا نحو الشرق الأوسط.

📚 المصادر:
• «مذكرات صهيوني: يوميات إيغون ريدليخ في معسكر تيريزين»
• «موسوعة اليهود واليهودية والصهيونية» – عبد الوهاب المسيري
• زيجمونت باومان – «الحداثة والهولوكوست»