Cüz Dağıtarak Hatim Okuma Meselesi Üzerine

Kur’ân-ı Kerîm’i internet, WhatsApp vb. yollarla cüzlere bölüştürüp, herkesin kendi payını okuyarak “hatim yaptık” demesi şer‘an caiz midir?

I. LEHTE GÖRÜŞ

(Caizdir diyen âlimler)

Bu görüş çoğunluğun amelî fetvası hâline gelmiştir.

1️⃣ Asıl kaide

Kur’ân okumak müstakil bir ibadettir.
Her kim Kur’ân’dan bir kısmı okursa, okuma sevabını alır.

“Kur’ân’dan size kolay geleni okuyun.” (Müzzemmil, 20)

Bu ayet, Kur’ân’ın tamamını tek mecliste okuma şartı koymaz.

2️⃣ Hatmin parçalanması yeni değildir

Fıkıh kitaplarında geçen bir uygulamadır:
• Bir kişi Bakara’yı,
• Bir kişi Âl-i İmrân’ı,
• Bir kişi Nisa’yı okur…

Sonunda Kur’ân tamamlanmış olur.

📌 Okuyuşlar farklı mekân ve vakitlerde olsa da, okunan şey Kur’ân’dır.

3️⃣ Sevabın bağışlanması meselesi

Cumhur (Hanefîler, Hanbelîler ve çok sayıda Şâfiî âlim):

Kur’ân okuma sevabı başkasına bağışlanabilir.

Deliller:
• Ölü adına sadaka, hac ve dua kabul ediliyor.
• Kur’ân okumak da bir ibadettir; sevabı bağışlanabilir.

📚 İbn Teymiyye, İbn Kayyım, Nevevî (amel yönüyle), İbn Âbidîn bu görüştedir.

4️⃣ Çağdaş âlimlerin kanaati
• Diyanet İşleri Başkanlığı
• Yusuf el-Karadâvî
• Vehbe Zuhaylî
• Abdullah b. Beyye

➡️ “Okuma gerçek, niyet sahih ise; vasıta hükmü değiştirmez.”

WhatsApp, internet, kâğıt, sözlü haberleşme…
➡️ Bunlar araçtır, ibadetin mahiyetini bozmaz.

II. ALEYHTE GÖRÜŞ

(Sakıncalıdır / hatim sayılmaz diyenler)

Bu görüş ihtiyatçı bir çizgidir.

1️⃣ Hatim kavramı itirazı

Bazı âlimler der ki:

“Hatim, Kur’ân’ın bir kişi tarafından baştan sona okunmasıdır.”

Bu sebeple:
• Parça parça okunan şey “hatim sevabı” değil,
• Münferit okumaların toplamıdır.

📌 Ancak bu, haram demek değildir;
sadece “tam hatim” vasfına itirazdır.

2️⃣ Riyâ ve şekil endişesi

Bazı ulemâ:
• “Grup baskısı”
• “İsmini yazdırma”
• “Okudum diye işaretleme”

gibi hâllerin ihlâsı zedeleyebileceğini söyler.

Bu itiraz:
• Usûle değil,
• niyete ve ahlâka yöneliktir.

3️⃣ Selef’te bu tarz yaygın değildi

Doğrudur:
• WhatsApp yoktu,
• Grup organizasyonu yoktu.

Ama:
📌 Bu, haramlık delili değildir.
Çünkü yeni vasıtalar, eski ibadetleri bâtıl kılmaz.

III. TERCİH EDİLEN GÖRÜŞ (RAHİC OLAN)

📌 Fıkhî ve ilmî netice şudur:

Kur’ân cüzlerini uzaktan paylaştırarak okuma yapmak caizdir.
Okunan Kur’ân’dır, sevabı haktır, bağışlanması sahihtir.

Ancak şu kayıtlarla:

✔️ ŞARTLAR ve EDEP
1. Okuma gerçek olacak (göz gezdirme değil)
2. Niyet Allah için olacak
3. “Hatim yaptık” derken:
• “Birlikte Kur’ân’ı tamamladık” manası kastedilecek
4. Kimseye baskı, gösteriş, acele olmayacak

Daha faziletli olan

Buna rağmen:

Bir kişinin Kur’ân’ı baştan sona tek başına okuması,
edep ve tesir bakımından daha üstündür.

Ama bu, toplu okumayı geçersiz kılmaz.

SON SÖZ

Bu uygulama:
• ❌ bid‘at değildir
• ❌ haram değildir
• ✔️ meşrudur
• ✔️ sevabı umulur

Asıl tehlike:
• Kur’ân’ı okumamak
• Ya da şekle indirgemektir

Allah Teâlâ okuyanlardan, anlayanlardan ve amel edenlerden eylesin.

Hazırlayan: Ahmet Ziya İbrahimoğlu
30.12.2025 – Üsküdar

Emekli Müftülerimizden Emrullah Kaya: 👇
الله أعلم بالصواب

Muhterem hocam,
Zahmet buyurmuş açıklama yapmışsınız lakin izninizle tatmin olmadığımı ifade etmek isterim.
Zira soruma cevap bulamadım. Mukabelede olduğu gibi bu uygulama için de Peygamber efendimiz sav den veya ashaptan bir örnek varmıdır?
Kuranı okumanın sevap olduğuna, bağışlanabileceğine vs itirazı olan yok.
Ben derim ki herkes kendisi okuyabildiği kadar cüz, sure, hatim okuyup bağışlasın mümin kardeşlerine, böyle merasimlere, aldım, kabul ettim, okudum gibi tekmillere gerek yok.
Tabii ki bu benim okuyup anladıklarımdan vardığım neticedir, kimseyi bağlamaz, sadece beni bağlar.
Selam, saygı ve muhabbetlerimle….
Emrullah Kaya

Emrullah Kardeşime Yazdığım Cevabi Not:👇Muhterem Kardeşim,
Samimi düşüncelerinizi paylaştığınız için teşekkür ederim. Sorunuza dair şunu belirtmek isterim: Mukabele veya cüz paylaştırarak topluca hatim okuma gibi uygulamalar, doğrudan Peygamber Efendimiz (s.a.v.) veya sahabe örneklerinde birebir zikredilmemiştir. Bunlar, İslâm’ın genel sevap ve ibadet anlayışından hareketle ortaya çıkan ve özellikle son asırlarda geliştirilen uygulamalardır.

Kur’ân okumanın sevap olduğuna ve sevabın başkalarına bağışlanabileceğine dair hiçbir ihtilaf yoktur; bu, sahabe ve tâbiîn döneminden itibaren kabul edilen bir ilke olarak yerleşmiştir. Dolayısıyla sizin de ifade ettiğiniz gibi, herkes kendi okuyabildiği kadar Kur’ân okur, anlayıp bağışlarsa, bu sahih ve makbul bir yaklaşım olur.

Toplu hatim merasimleri veya “aldım, kabul ettim, okudum” gibi tekmiller, esas itibarıyla ibadetin mahiyetini değiştirmez; ancak bazı durumlarda ritüel hâline gelerek şekil ve gösteriş odaklı bir uygulamaya dönüşebilir. Bu nedenle ilmi olarak daha güvenli olan, ferdi okuma ve niyetin samimiyetine dayalı olan usüldür.

Sonuç olarak, sizin vardığınız kanaat İslâmî anlayışla uyumlu olsa da kimseyi bağlamaz; yalnızca sizin sorumluluğunuzu ilgilendirir.

Selam ve muhabbetlerimle.
Ahmet Ziya İbrahimoğlu

ترجمة من التركية إلى العربية: 👇

مسألة ختم القرآن بتوزيع الأجزاء

هل يجوز شرعًا تقسيم أجزاء القرآن الكريم عبر الإنترنت أو تطبيقات مثل واتساب ونحوها، بحيث يقرأ كل شخص الجزء الموكَل إليه، ثم يُقال بعد ذلك: «قد ختمنا القرآن»؟

أولًا: القول بالجواز

(وهو قول كثير من العلماء)

وقد أصبح هذا القول هو الفتوى العملية عند جمهور المعاصرين.

1️⃣ القاعدة الأصلية

تلاوة القرآن الكريم عبادة مستقلة.
فمن قرأ شيئًا من القرآن نال أجر التلاوة.

قال الله تعالى:

﴿فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ﴾ (المزمل: 20)

فهذه الآية لا تشترط قراءة القرآن كاملًا في مجلس واحد.

2️⃣ تقسيم الختمة ليس أمرًا مُحدَثًا

بل هو مذكور في كتب الفقه،
حيث يقرأ:
• شخص سورة البقرة،
• وآخر سورة آل عمران،
• وثالث سورة النساء…

وبذلك يُستكمَل القرآن الكريم.

📌 ولا يضر اختلاف الأزمنة والأمكنة، ما دام المقروء هو القرآن.

3️⃣ مسألة إهداء ثواب التلاوة

ذهب الجمهور (الحنفية، والحنابلة، وكثير من الشافعية) إلى أن:

ثواب تلاوة القرآن يُهدى إلى الغير.

ومن أدلتهم:
• قبول الصدقة والحج والدعاء عن الميت.
• وتلاوة القرآن عبادة، فيصح إهداء ثوابها.

📚 وهو قول:
ابن تيمية، وابن القيم، والنووي من جهة العمل، وابن عابدين رحمهم الله.

4️⃣ رأي العلماء المعاصرين

ومنهم:
• رئاسة الشؤون الدينية في تركيا (ديانت)
• الشيخ يوسف القرضاوي
• الدكتور وهبة الزحيلي
• الشيخ عبد الله بن بيّه

➡️ وخلاصته:
إذا كانت التلاوة حقيقية، والنية صحيحة، فالوسيلة لا تغيّر الحكم.

فالإنترنت، وواتساب، والورق، والتواصل الشفهي
➡️ كلها وسائل لا تمس حقيقة العبادة.

ثانيًا: القول بالمنع أو الكراهة

(وهو قول احتياطي)

1️⃣ الاعتراض على مفهوم الختمة

قال بعض العلماء:

«الختمة هي قراءة القرآن كاملًا من شخص واحد.»

وعليه:
• فالمقروء بهذه الطريقة ليس ختمة كاملة،
• بل مجموع قراءات متفرقة.

📌 وهذا لا يعني التحريم،
وإنما هو اعتراض على إطلاق وصف «الختمة».

2️⃣ الخشية من الرياء والشكلية

أشار بعض العلماء إلى أن:
• ضغط المجموعة،
• تسجيل الأسماء،
• وضع علامة «تمت القراءة»

قد يُضعف الإخلاص.

وهذا الاعتراض:
• ليس على أصل العمل،
• بل على النية والسلوك.

3️⃣ هذا الأسلوب لم يكن شائعًا عند السلف

نعم:
• لم يكن واتساب،
• ولا تنظيم المجموعات.

لكن:
📌 هذا ليس دليلًا على التحريم،
لأن الوسائل المستجدة لا تُبطل العبادات المشروعة.

ثالثًا: القول الراجح

📌 الخلاصة الفقهية والعلمية:

يجوز تقسيم أجزاء القرآن وقراءتها عن بُعد.
فالمقروء قرآن، وثوابه ثابت، وإهداؤه صحيح.

لكن مع مراعاة ما يلي:

✔️ الشروط والآداب
1. أن تكون القراءة حقيقية، لا مجرد نظر سريع.
2. أن تكون النية خالصة لله تعالى.
3. عند قول: «ختمنا القرآن»
يُقصد: أكملنا القرآن معًا.
4. ألا يكون هناك إكراه، ولا رياء، ولا استعجال.

والأكمل فضلًا

مع ذلك:
فإن قراءة الشخص للقرآن كاملًا بمفرده
أعظم أثرًا وأكمل أدبًا.

لكن هذا لا يُبطل القراءة الجماعية.

الخاتمة

هذه الممارسة:
• ❌ ليست بدعة
• ❌ وليست محرمة
• ✔️ مشروعة
• ✔️ يُرجى ثوابها

والخطر الحقيقي:
• ترك قراءة القرآن،
• أو اختزال العبادة في الشكل دون روح.

نسأل الله تعالى أن يجعلنا من أهل القرآن،
تلاوةً، وفهمًا، وعملًا.

إعداد: أحمد ضياء إبراهيم أوغلو
30 / 12 / 2025 – أُسكودار

من مفتيينا المتقاعدين، إمروالله كايا: 👇

‏الله أعلم بالصواب

الأستاذ المحترم،

لقد بذلتم جهدكم في الشرح، ومع ذلك أودّ، بإذنكم، أن أعرب عن عدم ارتياحي.

فإني لم أجد إجابة لسؤالي. هل هناك مثال من النبي ﷺ أو الصحابة، كما هو الحال في التلاوة الجماعية (المُقابلة)، يتعلق بهذا التطبيق؟

لا أحد يعترض على أن قراءة القرآن لها أجر، وأنه يمكن التصدق بهذا الأجر للآخرين، وما إلى ذلك.

أنا أرى أن كلّ شخص يقرأ قدر ما يستطيع من أجزاء، سور، أو ختم القرآن، ويهدي أجره لإخوته المؤمنين، ولا حاجة لمراسم مثل “تلقيت، قبلت، قرأت” وما شابهها.

بالطبع، هذا هو استنتاجي الشخصي مما قرأت وفهمت، ولا يلزم أحدًا غيري، بل يلزمني فقط.

السلام، الاحترام والمحبّة لكم…

أمرالله قايا

الردّ الذي كتبته لأمرالله قايا: 👇

أخي المحترم،

أشكركم على مشاركتكم هذه الأفكار الصادقة. وأودّ أن أوضح بشأن سؤالك: إنّ تطبيقات التلاوة الجماعية أو تقسيم أجزاء القرآن لإكمال ختم جماعي، لم تُذكر مباشرة في حياة النبي ﷺ أو بين الصحابة. هذه التطبيقات ناتجة عن فهم عام للثواب والعبادة في الإسلام، وقد تطورت خصوصًا في القرون الأخيرة.

لا خلاف على أن قراءة القرآن لها أجر، وأن الأجر يمكن التصدق به للآخرين؛ فقد اعتُبر هذا مبدأً راسخًا منذ عهد الصحابة والتابعين. لذلك، كما ذكرتم، فإن كلّ شخص يقرأ قدر ما يستطيع من القرآن، ويفهمه ويهدي أجره للآخرين، يُعدّ هذا منهجًا صحيحًا ومقبولًا.

إنّ المراسم الجماعية أو العبارات مثل “تلقيت، قبلت، قرأت” لا تغيّر جوهر العبادة في الأساس؛ إلا أنّها في بعض الحالات قد تتحوّل إلى طقس شكلي يركّز على المظاهر، لذلك فإنّ المنهج الأكثر أمانًا علميًا هو القراءة الفردية المرتكزة على إخلاص النية.

خلاصة القول، فإنّ الرأي الذي توصلتم إليه يتوافق مع الفهم الإسلامي، لكنه لا يلزم أحدًا غيركم، بل يقتصر على مسؤوليتكم الشخصية.

السلام والمحبّة لكم،

أحمد ضياء إبراهيم أوغلو